Uslubiy qo’llanmalar

Yashnobod tuman axborot-kutubxona markazi
Fondlarni to’ldirish, saqlash va ularga ishlov berish xizmati

UNIVERSAL O’NLI KLASSIFIKATSIYA (UO’K) BO’YICHA TAVSIYALAR
(5-BOLIM “Matematika va tabiiy fanlar”)

                             USLUBIY QOLLANMA

Toshkent-2026

UO’K 001
U 54

     Universal o’nli klassifikasiya (UO’K) bo’yicha tavsiyalar (5-bo’lim “Matematika va tabiiy fanlar”) [Matn] : uslubiy qo’llanma / Tuzuvchi N. Niyazova. – Toshkent : Yashnobod tuman axborot-kutubxona markazi , Fondlarni to’ldirish, saqlash va ularga ishlov berish xizmati, 2026. – 6 b.



   Ushbu qo’llanma Universal o’nli klassifikasiya (UO’K) bo’yicha asosiy tushunchalarni o’rganish, kutubxona fondlarini tartibga solishda va faoliyat davomida tatbiq etish uchun tayyorlangan bo’lib, bu qo’llanma asosan axborot-kutubxona markazlari va maktab kutubxonalaridagi faoliyat yurituvchi xodimlarga va kutubxonashunoslikka qiziquvchi kitobxonlar ommasiga mo’ljallangan.

5 Математика ва табиий фанлар Бу ерга табиий ва аниқ ёки физика-математика фанларининг умумий масалалари киради
5(091) Фан тарихи
5-051 Олимлар Кўплаб табиий фанлар, гуманитар фанлардан фарқли равишда умум тан олинган анъанавий классификацияга эга. Мисол сифатида Д.И.Менделеевнинг химиявий элементлар даврий системасини ва ботаника ва зоологияда қабул қилинган систематикани келтириш мумкин.. Бинобарин, илмий классификациянинг қабул қилинган системалари нафақат ҳақиқий илмий аҳамиятга эга, балки ҳужжатларни систематизациялашда кенг қўлланилади, улар Универсал ўнлик классификацияда (УЎК) ҳам ишлатилади. Аммо 5 туркумниг баъзи асосий бўлимлари бир неча ўнлаб йил олдин ишлаб чиқилганини ва классификацияни ишлаб чиқишнинг асосини ўша пайтда фан ихтиёрида бўлган ҳужжатлар ташкил этганини ҳисобга олиш зарур. Масалан,
53 Физика бўлимининг мундарижаси бу фанга нисбатан классик қарашларга мос келади ва ўз вақтида мавжуд бўлган бутун материални аниқ классификациялашга имкон берган. Фаннинг замонавий ҳолати классификациялаш схемасини доимий такомиллаштиришни талаб этади; бу иш УЎК Консорциуми томонидан жадвалларниг умумий структурасини бузмасдан алоҳида бўлимларга ўзгартиришлар киритиш йўли билан олиб боридади. Табиий фанлар 6 Амалий фанлар. Тиббиёт. Техника туркуми билан жипс боғланган. Бу ўзаро алоқа қуйидаги солиштиришда яхши кузатилади:
532 Гидромеханика → 626/627 Гидротехник қурилиш. Гидротехника умумий тарзда
537 Электр энергияси. Магнетизм. Электромагнетизм → 621.3 Электротехника.
54 Химия → 66 Химиявий технология
5 Ер тўғрисидаги фанлар. Геологик фанлар →622 Тоғ-кон иши 5-ва 6-туркумлар алоҳида бўлимлари орасидаги жипс алоқалар бир қатор ҳолатларда ҳужжатларни эркин индекслашга олиб келади. Бу кўпинча, масалан, табиий фанларнинг алоҳида соҳалари ёки алоҳида масалаларини ва уларнинг амалий қўлланилишини ёритадиган ҳужжатларга тегишли. УЎК туркумлари номларида ифодалангани каби 6 туркум фанларида тақдим этилган амалий билимларни ва 5-туркум таркибида бўлган табиатшунослик соҳаларини принципиал ажратишади. 5 Математика туркуми. Табиий фанлар назарий хусусиятдаги масалаларни, физика, химия, биология ва ҳ.к.нинг умумий қонунларини тадқиқ этишни акс этиради, 6 Амалий фанлар. Тиббиёт. Техника туркуми тегишли қонунларидан техника, тиббиёт, қишлоқ хўжалигида амалий фойдаланиш масалаларига бағишланган. Аксар кўпчилик ҳолларда 5-ва 6-туркумлар структурасининг ўзи фарқлаш ва классификация учун аниқ асос беради. Баъзи ҳолларда жадвалларнинг тегишли жойларида келтирилган кенг методик кўрсатмалар томонидан аниқлик киритилади. Ниҳоят, қийин ҳолатларда ҳужжат мундарижаси унда табиатшунослик аспекти ёки амалий фанларнинг нуқтаи назари қайси бири устун келишини аниқлашга имкон беради. Табиий фанлар, масалан геология, метеорология, ботаника, зоология бўйича ҳужжатларни индекслашда кўпинча жойнинг умумий аниқловчилари ишлатилади, Шу сабабли Ie “Жой аниқловчилари” жадвалидаги методик кўрсатмага эътибор қаратиш лозим. Барча бўлимларда Жадвал Il даги –05 Шахсларнинг умумий аниқловчиларидан кенг фойдаланилади.

Yashnobod tuman axborot-kutubxona markazi

Fondlarni to’ldirish, saqlash va ularga ishlov berish xizmati

UNIVERSAL O’NLI KLASSIFIKATSIYA (UO’K) BO’YICHA TAVSIYALAR

(82-BOLIM “BADIIY ADABIYOTLAR”)

     USLUBIY QOLLANMA

Toshkent-2026

UO’K 001

U 54

         Universal o’nli klassifikasiya (UO’K) bo’yicha tavsiyalar (82-bo’lim “Badiiy adabiyotlar”) [Matn] : uslubiy qo’llanma / Tuzuvchi N. Niyazova. – Toshkent : Yashnobod tuman axborot-kutubxona markazi , Fondlarni to’ldirish, saqlash va ularga ishlov berish xizmati, 2025. – 6 b.

       Ushbu qo’llanma Universal o’nli klassifikasiya (UO’K) bo’yicha asosiy tushunchalarni o’rganish, kutubxona fondlarini tartibga solishda va faoliyat davomida tatbiq etish uchun tayyorlangan bo’lib, bu qo’llanma asosan axborot-kutubxona markazlari va maktab kutubxonalaridagi faoliyat yurituvchi xodimlarga va kutubxonashunoslikka qiziquvchi kitobxonlar ommasiga mo’ljallangan.

821(494) Switzerland adabiyoti umumiy formatda

 821.133..1(494) Fransuz tilidagi Switzerland adabiyoti

821.133.1’282(494) French Tili Switzerland dialektidagi adabiyot

821.1/.9 Bu qismlarga bo’linishi kerak, masalan. =1/=9

821.111 Ingliz adabiyoti

821.111(73) Amerika adabiyoti, ya’ni ingliz tilidagi Amerika adabiyoti

821.111(411) Ingliz tilidagi Shotlandiya adabiyoti

821.111’282.3(414) Shotlandiyaning pasttekislikdagi shotland adabiyoti

821.112.2 Nemis adabiyoti

821.112.2(436) Avstriya adabiyoti (nemis tilida)

821.112.28 Yahudiy adabiyoti

821.112.5 Golland (Gollandiya, Flamand) adabiyoti

821.112.6 Afrikaans adabiyoti

821.124 Lotin adabiyoti

821.131.1 Italiya adabiyoti

821.134.2 Ispan adabiyoti

821.134.2(7/8) Hispanik Amerika adabiyoti

821.134.2(8) Ispan tilidagi Janubiy Amerika adabiyoti

821.134.2(82) Argentina adabiyoti

821.134.3 Portugal adabiyoti

821.134.3(81) Braziliya adabiyoti (portugal tilida)

821.135.1 Ruminiya adabiyoti

821.135.2 Moldaviya adabiyoti

821.14 Yunon adabiyoti

821.14’02 Klassik yunon adabiyoti

21.14’06 Zamonaviy yunon adabiyoti

821.16 Slavyan tillaridagi adabiyot

821.161.1 Rus adabiyoti

821.161.2 Ukraina adabiyoti

821.161.3 Belarus adabiyoti

821.162.1 Polsha adabiyoti

821.162.3 Chex adabiyoti

821.162.4 Slovak adabiyoti

821.163.1 Cherkov slavyan adabiyoti

821.163.1(470) Rus tilidagi cherkov slavyan adabiyoti

821.163.2 Bolgar adabiyoti

821.163.3 Makedoniya adabiyoti

821.163.41 Serb adabiyoti

821.163.42 Xorvatiya adabiyoti

821.163.6 Sloven adabiyoti

821.172 Litva adabiyoti

821.174 Latviya adabiyoti

821.18 Alban adabiyoti

821.19 Arman adabiyoti

821.21 Hind adabiyoti

821.211 Sanskrit adabiyoti

821.214.21 Hind adabiyoti

821.214.22 Urdu adabiyoti

821.214.58 Lo’lilar adabiyoti

821.221.18 Osetiya adabiyoti

821.221.31 Pushtun adabiyoti

821.222.1 Fors adabiyoti

821.222.5 Kurd adabiyoti

821.222.8 Tojik adabiyoti

821.35 Kavkaz tillaridagi adabiyot

821.351.12 Avar adabiyoti

821.351.21 Lak adabiyoti

821.351.32 Lezgin adabiyoti

821.351.42 Chechen adabiyoti

821.351.43 Ingush adabiyoti

821.352.2 Abxaz adabiyoti

821.352.3 Adige (cherkes, kabard, adige) adabiyoti

821.353.1 Gruziya adabiyoti

821.411.16 Yahudiy adabiyoti

821.411.21 Arab adabiyoti

821.51 Ural-Oltoy adabiyoti

821.511.111 Fin adabiyoti

821.511.113 Estoniya adabiyoti

821.511.131 Udmurt adabiyoti

821.511.132 Komi adabiyoti

821.511.141 Vengriya adabiyoti

821.511.151 Mari (Cheremis) adabiyoti

821.511.152 Mordvin adabiyoti

821.512.111 Chuvash adabiyoti

821.512.122 Qozoq adabiyoti

821.512.133 O‘zbek adabiyoti

821.512.141 Boshqird adabiyoti

821.512.145 Tatar adabiyoti

 821.512.151 Oltoy adabiyoti

821.512.154 Qirg’iz adabiyoti

821.512.156 Tuva adabiyoti

821.512.157 Yoqut (Saxa) adabiyoti

821.512.161 Turk adabiyoti

821.512.162 Ozarbayjon adabiyoti

821.512.164 Turkman adabiyoti

821.512.165 Gagauz adabiyoti

821.512.36 Mo’g’ul adabiyoti

821.512.37 Qalmoq adabiyoti

821.521 Yapon adabiyoti

821.531 Koreys adabiyoti

821.581 Xitoy adabiyoti

821.584.6 Tibet adabiyoti

821.922 Esperanto adabiyoti

881/886 Bosmadan chiqdi [1992]

821 Turli tillarda badiiy adabiyot

882 Bosmadan chiqdi [199821.161.1 Rus adabiyot